Cztery „Madonny Jackowe”. Podsumowanie wiadomości o figurach alabastrowych przechowywanych w Krakowie, Przemyślu i Lwowie
Dodano: Michał Kowalik, Muzeum Dominikanów w Krakowie
Miłośnikom sztuki sakralnej znane są cztery rzeźby Matki Boskiej z Dzieciątkiem, popularnie zwane Matkami Boskimi Jackowymi lub Madonnami Jackowymi. Wszystkie należy wiązać z kultem Jacka Odrowąża i tradycją mówiącą o jego pobycie w Kijowie w połowie XIII wieku.
Najstarsza z nich pochodzi z konwentu dominikanów we Lwowie, skąd została przewieziona do Krakowa po 1945 roku. Obecnie stanowi jeden z najcenniejszych eksponatów prezentowanych w Muzeum Dominikanów. Konserwacji i naukowego opracowania obiektu podjęła się w przeszłości Bożena Opiłło. Zadatowała obiekt na rok około 1401 i potwierdziła jego przynależność do klasztoru lwowskiego. Jej ustalenia we wspólnym artykule potwierdzili w 2019 roku K. Czyżewski, M. Szyma oraz M. Walczak.
Madonna Lwowska, ok. 1401, obecnie Muzeum Dominikanów w Krakowie.
Źródło fot: https://jacek.iq.pl/nowiny/839-madonna-certyfikar-word
Druga figura jest obecnie przechowywana w katedrze przemyskiej, dokąd trafiła ze zlikwidowanego klasztoru Zakonu Kaznodziejskiego. Pierwotnie stanowiła jeden z elementów większego zespołu figur alabastrowych ustawionych w ołtarzu przegrody chórowej (lektorium) w świątyni krakowskiej. Historycy sztuki uznają, że powstała około 1460 roku.
Madonna Przemyska, ok. 1460, obecnie katedra w Przemyślu.
Źródło fot: https://przemysl.pl/…/legenda-o-sw-jacku-i-cudownej…
Kolejna, trzecia Madonna Jackowa swoimi gabarytami znacznie odróżnia się od pozostałych. Wykonano ją w połowie XVI wieku. Od zawsze była nazywana krakowską, w 2022 roku została przeznaczona do nowo powstałego Muzeum Dominikanów.
Madonna Krakowska, połowa XVI w., obecnie Muzeum Dominikanów w Krakowie.
Źródło fot: Paweł Mazur, 2023
Czwarte z omawianych dzieł sztuki Madonna Lwowska zadatowano jako najmłodsze, stanowiące kopię figury z 1401 roku. Obiekt kultu stanowił wyposażenie kościoła dominikanów we Lwowie, następnie został przekazany do Muzeum Narodowego im. Króla Jana III, aby w końcu zasilić zbiory ukraińskiego Muzeum Historii Religii. W 2009 roku Mykoła Hmilowski podjął polemikę z Bożeną Opiłło dotyczącą jej ustaleń i zależności figury lwowskiej oraz jej alabastrowej kopii.
Madonna Lwowska, kopia, XVII w, obecnie ukraińskie Muzeum Historii Religii we Lwowie.
Źródło fot: https://jacek.iq.pl/nowiny/839-madonna-certyfikar-word
Podstawowa literatura, w której poruszono temat figur alabastrowych:
– K. Czyżewski, M. Szyma, M. Walczak, „Madonny Jackowe. Kulturowe i artystyczne aspekty alabastrowych figur w Krakowie, Przemyślu i Lwowie”, „Rocznik Krakowski”, t. 85, Kraków 2019.
– „Plus ultra. Studia z historii sztuki ofiarowane profesorowi Markowi Walczakowi w 60. rocznicę urodzin”, red. M. Grzęda, D. Horzela, W. Walanus, Kraków 2026.
– M. Hmilowski, „O identyfikacji, kulcie i ikonografii lwowskiej alabastrowej figury Matki Bożej tzw. Madonny Jackowej”, 2009.
