„Cud księgi św. Dominika podczas dysputy z albigensami” – nowy obiekt w Muzeum Dominikanów!
Dodano: Michał Kowalik, Muzeum Dominikanów w Krakowie
Jak pewnie zauważyliście w układzie naszej wystawy stałej zaszły pewne zmiany. XVII – wieczny obraz „Wizja Świętego Jacka” został wypożyczony na wystawę czasową „Anna Jagiellonka. Wszystkie twarze królowej” organizowaną przez Zamek Królewski na Wawelu.
Jego miejsce zajęło nieprezentowane dotąd dzieło „Cud księgi św. Dominika podczas dysputy z albigensami”. Ma ono przede wszystkim znaczenie teologiczne. Obraz przedstawia św. Dominika w czasie sporu z albigensami, czyli grupami religijnymi działającymi w Langwedocji, które źródła katolickie określały jako heretyckie. Epizod należy do najwcześniejszej tradycji hagiograficznej Zakonu Kaznodziejskiego. Według relacji Jordana z Saksonii obie strony przygotowały pisemne uzasadnienie swojej nauki. Gdy arbitrzy nie potrafili rozstrzygnąć sporu, księgi wrzucono do ognia. Pismo albigensów spłonęło, natomiast tekst Dominika pozostał nienaruszony i został wyrzucony z płomieni. W późniejszych przekazach próba miała być powtarzana trzykrotnie.
Ogień pełni tu podwójną funkcję: niszczy fałsz, ale nie może uszkodzić tekstu uznanego za prawdziwy. Księga staje się więc symbolem doktryny, kaznodziejstwa i prawdy wiary, a cud nie polega na zwycięstwie fizycznym, lecz na niezwykłym ocaleniu słowa. Gest Dominika łączy ziemską dysputę z wizją w górnej partii obrazu. Reakcje uczonych wzmacniają dramaturgię sceny i podkreślają, że cud dokonuje się publicznie, wobec świadków. Zestawienie habitów dominikańskich z ciemnymi strojami uczonych porządkuje kompozycję i czytelnie rozdziela uczestników sporu.
Autorką dzieła jest prawdopodobnie Johanna Maucher, na co wskazuje sygnatura na licu obrazu.
Źródła
• Jordan z Saksonii, Libellus de principiis Ordinis Praedicatorum, relacja o dysputach w Langwedocji i próbie ognia.
• Jakub de Voragine, Legenda aurea, żywot św. Dominika, epizod księgi wrzucanej do ognia.
• Acta Sanctorum, Augusti, t. I, Vita S. Dominici, zestawienie przekazów o cudzie księgi.
• Museo Nacional del Prado, Pedro Berruguete, Saint Dominic and the Albigensians, karta dzieła i komentarz ikonograficzny.
• Museum für Kommunikation Berlin, Mehr als Worte. Ausstellungstexte, informacja o Johannie Maucher jako Kunstmalerin w Stuttgarcie w 1912 r.
Oprac. Tomasz Kalisz OP
